A cidade padeceu cifras perigosas de partículas en febreiro e marzo e a súa toxicidade superou os límites establecidos.

Gústanos ser unha cidade de récords, aínda que algúns poderiamos aforralos porque non sempre ser o líder en algo representa unha boa noticia.

Moitas veces denunciamos que Vigo ten o dubidoso mérito de ser a cidade galega cos maiores niveis de contaminación atmosférica, pero as cifras adoitan ser abstractas, e se as cantidades son abafadoras resultan difíciles de abranguer nin coa imaxinación. Xa comentamos que Vigo emite á atmosfera máis de 1.955.000 toneladas anuais de gases de invernadoiro, 600.000 delas soamente por efecto do tráfico.

As percepcións visuais ás veces son enganosas, pero xeralmente resultan atinadas. Se tras un período sen chuvias nos afastamos de Vigo e vemos a cidade dende lonxe comprobamos que temos enriba unha sospeitosa nube marrón. Efectivamente é a contaminación que tamén nós, como organismos filtradores, imos acumulando ao respirar. No menú desa nube marrón encóntranse todos os ingredientes de dióxidos de carbono, azufres e un longo etc.

Lamentablemente, ademais de confirmar outra vez o tantas veces denunciado, os datos oficiais das estacións de control de contaminación por partículas engaden un novo factor de preocupación. Respiramos aire tóxico. Non soamente mantemos o récord de contaminación atmosférica, senón que durante o primeiro trimestre deste ano respirar en Vigo foi obxectivamente prexudicial para a saúde.

Trátase de cifras elocuentes, sobre todo porque abranguen un período de análise de apenas 43 días entre febreiro e marzo.

Máxima prioridade

As conclusións deberían facernos reflexionar porque representan un excelente exemplo da íntima relación entre a calidade ambiental e a calidade de vida usando un indicador tan relevante como a nosa propia saúde.

Defender o medio, polo tanto, non é un luxo estético prescindible en tempos de crise, senón unha prioridade absoluta que esquecemos con suicida frecuencia. Nada mellor para defender esta afirmación que analizar os datos das consecuencias potenciais para a saúde da contaminación en Vigo.

Durante 14 días entre febreiro e marzo (32% do total) os niveis de contaminación atmosférica en Vigo superaron o albor de protección para a saúde marcado pola lexislación vixente e que só pode superarse 35 días ao ano.

O día máis negro

Durante 22 días duplicamos o valor medio anual recomendado pola Organización Mundial da Saúde (OMS) para ese período. En xeral, en xaneiro superáronse e durante febreiro e marzo duplicáronse na nosa cidade os niveis recomendados pola OMS. A título de curiosidade, o día 15 de marzo Vigo alcanzou con 70,88 ug/m3 o récord de contaminación. Recordamos se ese día respirabamos o aire da cidade?.

A conclusión debería facernos reflexionar: soamente en 14 días do período analizado, que supoñen apenas o 11% do ano Vigo xa superou o 40% dos máximos legais permitidos anualmente para contaminación por partículas.

Nestes momentos, a falta de analizar os datos do segundo trimestre, podemos supoñer que as chuvias de primavera teñen un efecto atenuante sobre a contaminación atmosférica, polo que a calidade do aire moi probablemente é mellor, pero esa contaminación conspicua soamente cambia de sitio, porque pesa e nunca desaparece. A escorrentía das augas pluviais converte as rúas en vertedoiros e ás partículas en lixiviacións que rematan na ría. Deixamos de respirar a contaminación para sinxelamente empezar a comela e bebela.

Estes datos de contaminación atmosférica por partículas chegan ao departamento de Medio da Xunta de Galicia en tempo real, polo que consideramos tamén moi preocupante que as autoridades sanitarias non teñan sistemas de alerta que advirtan, e deberían facelo coma se da información meteorolóxica se tratase, que durante moitos días respirar en Vigo pode ser prexudicial para a saúde.

Menos circulación privada e máis bicis e transporte público

A boa noticia é que, aínda que a información custe encontrala e máis aínda a traducir (agradecemos ou excelente traballo ao respecto do doutor e catedrático Ramón Varela) polo menos xa coñecemos os datos oficiais que confirman e cuantifican a intuición sobre a situación existente. A seguinte boa noticia é que coñecemos ás causas e a orixe do problema. Polo menos non caso de Vigo, fundamentalmente o tráfico rodado e a queima de combustibles fósiles en xeral. A partir dese diagnóstico, ás propostas de solución son evidentes e reiterativas: temos que reducir drasticamente o tráfico urbano e conseguir unha circulación máis fluída.

Non esquezamos que a propia OMS acaba de anunciar que a contaminación producida polos motores diesel pasa de considerarse probable a ser asumida como certamente canceríxena. A bicicleta debe considerarse un medio de transporte, e priorizarse xunto co transporte público sobre ou vehículo privado, é dicir, xusto ou contrario que agora.

O lamentable esquecemento de instalar carrís bici nos centenares de rúas humanizadas debe corrixirse con decisión e ademais de cumprir a promesa dá súa instalación deben planificarse en función do transporte cidadán, non como simple elemento recreativo, tal e como reiteradamente tamén levan anos esixindo os colectivos en defensa da bicicleta. Precisamente os últimos en pro da bicicleta foron sonoramente deixados de lado polo Concello.

O filón dás árbores

Necesitamos árbores urbanas, os mellores elementos coñecidos para absorber a contaminación, e conservar como un tesouro os xa existentes. Ás enganosas cifras municipais do número de árbores plantadas deben incluír para ser honestas a perda neta global acumulada polas árbores de gran porte taladas inxustificadamente. Non é unha cuestión estética, que tamén, senón defender ante todo a nosa propia saúde.

Sen dúbida todas as administracións, lideradas polo Concello, deberían tomar nota do problema con urxencia, e posto que as competencias en materia sanitaria desapareceron do organigrama local posiblemente o rexedor debería asumir persoalmente esa tarefa. Á responsable de medio desistimos de facerlle recomendación ningunha.

Artigo de Antón Lois publicado en La Voz de Galicia