A ría de Vigo e un sistema semipechado. O mar entra polo sur das illas Cíes, bordea a costa ata encontrarse coa auga doce dos ríos Verdugo e Oitavén e sae pola canle norte das illas.

Esta corrente renova as augas moi á présa en inverno, pero no verán as súas augas tardan un mes en realizar o seu ciclo, co conseguinte aumento do tempo de exposición aos tóxicos que poidan levar esas augas .

O resultado é que unha parte do que botamos á auga queda, e esa parte contén elementos químicos pouco agradábeis que gradualmente se van depositando nos sedimentos e alí quédanse, acumulándose e pasando aos distintos elementos vivos, as algas, os moluscos, os peixes... os vigueses e viguesas.

De todos xeitos esa renovación, en rigor, non limpa a ría, senón que dispersa cara ao Atlántico a contaminación química. Que saia da ría non significa que desapareza.

Na última inspección conxunta do Concello de Vigo e da Xunta hai unhas semanas detectáronse no litoral vigués aínda 43 puntos de verteduras contaminantes entre urbanas e industriais, das cales 13 son focos de contaminación especialmente activos botando veleno químico á ría. Sería equivalente a un punto de vertedura cada 500 metros de litoral, pero a súa distribución non é tan homoxénea e abranguen dende a desembocadura do Lagares ata Ríos en Teis. Se tivésemos que buscar un punto especialmente negro polo seu alto nivel de contaminación química sería toda a franxa portuaria entre Bouzas, Areal e Guixar. Nese tramo aparecen os maiores elementos contaminantes e en maior cantidade, aínda que non esquezamos que unha boa parte se reparte grazas ás correntes por toda a ría.

Nesta sopa química atopamos todos os ingredientes coñecidos pola súa elevada toxicidade, ou polo menos se atopa todo o que se busca, que non é nin moito menos toda a contaminación que existe.

O menú contén os clásicos metais pesados, mercurio, cobre, cadmio e cinc, pero sobre todo chumbo, que en só unhas décadas multiplicou por máis de 1.000 a súa presenza na ría. Os niveis de chumbo en Vigo baten a marca de todas as rías galegas.

Outro clásico son os hidrocarburos e bencenos produto do tráfico e calefaccións, moitos deles canceríxenos e que chegan á ría polo arrastre das augas pluviais, e van en aumento na franxa portuaria, especialmente en Teis. O antigo tópico de considerar augas limpas as pluviais (e polo tanto non engadilas aos procesos de depuración) se contradí cos datos. Esas augas pluviais deben ser canalizadas a tanques de tormenta e ter o seu propio proceso diferenciado de depuración.

Tamén veteranos son os TBTs, que se empregaron en pinturas de buques como repelentes para algas e resultaron ser poderosos disruptores endócrinos moi persistentes. Diso saben moito os cada vez máis escasos e sexualmente alterados caramuxos da ría viguesa.

Pero novos elementos vanse incorporando á contaminación da ría, como os derivados do bromo, tóxicos que se acumulan en tecidos graxos, incluídos os humanos, e dos que nin sequera sabemos moito porque apenas hai catro anos que empezaron a analizarse pero xa aparecen, en aumento, na parte central da costa viguesa.

Pero se coñecer a carga química contaminante da ría debería preocuparnos, e a devandita preocupación debería traducirse en accións inmediatas, é aínda peor o descoñecemento. Por exemplo, dos 209 PCBs coñecidos, compostos persistentes e altamente tóxicos, soamente se buscan e analizan na nosa ría sete, e por suposto os sete aparecen en cantidades significativas nas augas do porto.

Ten soamente 6.000 anos, moito tempo para unha persoa pero un instante en termos xeolóxicos. A ría de Vigo é unha recen nacida que se fose a nosa filla, e dalgunha forma o é, algún xuíz debería retirarnos a súa custodia por maltrato continuado.

A Plataforma pola defensa da Ría de Vigo, CÍES ven de editar un libro sobre o impacto da actividade humana e a xestión sostible e conservación ambiental da Ría de Vigo. Nese libro se recollen os relatorios que co mesmo nome se desenvolveron en xuño de 2011 e nas que participou Amigos da Terra. Se trata dun resume claro e clarificador sobre o estado de saúde da ría viguesa.

Pero como solucionalo:

Cando moitos son responsables ao final ninguén parece responsable, e neste caso as competencias repártense entre Concello, Xunta, Porto de Vigo e Goberno central.

Sería lóxico e necesario que todas estas administracións se coordinasen e traballasen xuntas. Somos conscientes do utópico que resulta imaxinar que no reino de taifas da política se chegue a facer algo conxuntamente, pero desta incapacidade de acordo para sanear a ría todos son responsables pois todos teñen a súa parte de competencia, e de incompetencia. A contaminación química persistente debe eliminarse en orixe, non producíndoa, pois esa é a verdadeira solución, pero polo menos deberíanse extremar as medidas para evitar que os compostos químicos persistentes cheguen a un medio tan sensible e incontrolable como a ría.

O Porto debería contar con tanques de tormenta, que eviten a escorrentía ao mar e instalar a súa propia depuradora específica. É inconcibible que con estes niveis de contaminación o porto presuma de certificacións ambientais europeas. No seu día pedimos á autoridade portuaria os informes de avaliación e as entidades certificadoras, pero como adoita suceder esa é unha mala pregunta.

O Concello debería eliminar dunha vez as verteduras contaminantes industriais, de sobra coñecidas e reiteradamente denunciadas e separar as augas residuais urbanas das pluviais, e estas das industriais, e habilitar para cada tipoloxía un sistema de depuración específico, xustamente o que non se contempla na nova macrodepuradora.

A Xunta debe aplicar con rigor as súas propias normas de saneamento integral e asumir as súas competencias hidrográficas e, finalmente, o Goberno central debe cumprir os seus compromisos de control de compostos orgánicos persistentes e contaminantes químicos e aumentar, en lugar de reducir, as normas legais de protección ambiental.

Finalmente a cidadanía debe denunciar sistematicamente calquera indicio de contaminación e esixir información. É o noso dereito e o noso deber.