En relación a problemática de abastecemento e almacenamento da auga na cidade de Vigo e contorna, Amigos da Terra ven de presentar ante as diferentes administracións implicadas (Concello de Vigo, Xunta de Galicia y Ministerio para la Transición Ecológica) unha serie de propostas de actuación que consideramos deberían aplicarse antes de expor outras medidas máis complexas, custosas e cun considerable impacto ambiental como transvasamentos ou novos encoros.

Desde Amigos da Terra consideramos que a aplicación das mesmas, cunha estimación prudente dos seus resultados, conseguiríase un aumento na capacidade de auga embalsada e no uso eficiente da mesma que moi probablemente faría innecesaria a medio prazo a construción de novas infraestruturas. Estas propostas poderían aplicarse ademais de maneira inmediata. Outro dato que sometemos a considerar é o aforro de custos económicos e ecolóxicos. Estas medidas resultarían considerablemente máis baratas e sen apenas impacto ambiental relevante e, ademais, de aplicación e resultados inmediatos.

Sobre o sistema de tarifas: Pasar do actual pago por tramos ao pago por consumo real.

Segundo o instituto galego de estatística IGE, o instituto nacional de estatística INE e a Organización de Consumidores e Usuarios (OCU) sinalásese que o sistema de tarifas do servizo de auga na cidade de Vigo é a que máis incentiva ao malgasto da mesma. O propio pleno do Concello de Vigo aprobou, por unanimidade, o cambio de devanditas tarifas para establecer o pago por consumo real. Un cambio de sistema de tarifas, aplicando o que se utiliza na práctica totalidade das cidades, implicaría un sensible aforro de auga, unha auténtica concienciación cidadá, e conseiguintemente un sensible aumento das reservas de auga.

Sobre os encoros de abastecemento: Aumentar a súa capacidade actual.

O principal encoro de subministración de auga a Vigo e o resto de Concellos da súa contorna, Eiras, conta cunha capacidade nominal de almacenamento de 22 hectómetros (21 hectómetros útiles). Sobre esta capacidade nominal establécense as previsións e posibles plans de continxencias, pero ese dato oficial non é o dato real. Eiras acumula máis de trinta anos de achegue de lodos e áridos e materiais de arrastre (especialmente marcados tamén polos procesos erosivos dunha conca fluvial na que os incendios son recorrentes). Recuperar a súa capacidade real de almacenamento, e mesmo incrementala de forma sensible poderá facerse cun dobre procedemento de dragado: das súas marxes desde terra e desde embarcación en toda a superficie da súa conca. Este proceso ten dous inconvenientes perfectamente corrixibles. Por unha banda o dragado inevitablemente produce lodos en suspensión durante os traballos que aumentan a turbidez da auga e dificultan a súa potabilización Afortunadamente a comarca de Vigo conta cunha segunda presa de abastecemento (Zamáns) que, aínda que de menor capacidade, permitiría garantir a subministración ata que os lodos en suspensión de Eiras volvesen sedimentarse. Unha vez completada esta actuación en Eiras podería facerse a mesma neste segundo encoro de Zamáns. O segundo problema consiste en dar un tratamento adecuado e ecoloxicamente responsable aos lodos que se extraerían de ambas as presas. Lamentablemente non se necesita afastarse moito da zona de extracción pois, como sinalabamos, atopámonos en zonas de incendios recorrentes. O curso alto dos ríos Oitavén e Zamáns, e consecuentemente os seus lodos de achegue ás presas, carecen de contaminación química nin compostos orgánicos persistentes en cantidades relevantes. Estes lodos poderían utilizarse como substrato e fertilizante para a rexeneración dos chans incendiados. Con este procedemento obteriamos por tanto o dobre beneficio do aumento de capacidade de auga embalsada e a rexeneración de áreas incendiadas. Un cálculo prudente indicaría que as reservas de auga, con este sinxelo e económico procedemento, poderían aumentar nun 10%, o equivalente a garantir máis dun ano de subministración nas peores condicións de ausencia de precipitacións. Como medida complementaria nun futuro debería priorizarse a posibilidade, de ser necesario, do recrecemento dos encoros existentes.

Sobre a rede de distribución: Programa intensivo de renovación e control de perdas.

O último dato oficial dispoñible cifra nun punto semanal o descenso na cantidade de auga embalsada na presa de Eiras pero desde o Concello de Vigo triplican ese dato oficial asegurando un descenso de entre tres e catro puntos semanais. Si realmente estase conseguindo un aforro significativo no consumo (o Concello cífrao nun 4´5% ) a baixa pluviosidade, aínda que con maiores precipitacións que no mesmo período do ano pasado cando se decretou a prealerta por seca, non explica por si soa este vertixinoso descenso nas reservas. O INE cifra nun 30% a media das perdas de auga derivadas das deficiencias nas redes de distribución. A hemeroteca dispoñible abunda en exemplos recentes de inundacións frecuentes nas rúas da cidade por rotura de tubaxes. Moitas obras de reparación en devanditas redes. Descoñecemos o efecto concreto na porcentaxe de minimización de perda de auga nas redes de distribución, aínda que a maioría porcentual dos fondos destinados a esta renovación das redes destínanse a actuacións complementarias de renovación de beirarrúas, firmes de estradas e sobre todo ornamentación e mobiliario urbano. Consideramos que a prioridade debería ser fundamentalmente a renovación das redes de saneamento (aínda con moitos quilómetros de tubaxes de fibrocemento) e a esa prioridade deberían destinarse os fondos da concesionaria correspondendo o resto de gasto ornamental das actuacións ao Concello.

Sobre as medidas concretas de aforro por parte do Concello: eliminar os baldeos e as fontes ornamentais de ciclo aberto e adoptar outras medidas.

Os propios traballadores da concesionaria da auga de Vigo pedían tomar medidas (xa en plena alerta por seca o pasado outono) para reducir o malgaste que significaba arroxar diariamente 1.500.000 litros de auga. Xa no ano 2009, cun consumo de 1.000.000 de litros diarios entón (en menos dunha década os baldeos incrementaron en 500.000 litros de auga o seu consumo) solicitaban polo menos evitalos en caso de choivas torrenciais. Consideramos que os baldeos nas rúas son incompatibles cun consumo responsable da auga. Non se trata só de reducilos en situación de prealerta por seca ou suspendelos en situación de alerta, máxime cando os mesmos realízanse con auga potabilizada e clorada da rede de abastecemento para o consumo humano. Existen alternativas suficientes (auga procedente da estación depuradora, tanques de tormenta de almacenamento etc) que se podería destinar a esa finalidade. As billas de auga para baldeo deberían substituírse polos modelos que incrementan a presión de saída reducindo o consumo. Os sistemas de rega manual e automatizado dos xardíns urbanos debe programarse de forma eficiente, evitando a rega de xardíns nas horas centrais do día (especialmente nas xornadas de máis calor) que implica un desperdicio do 40% da auga utilizada. A instalación por parte do Concello de Vigo de fontes ornamentais na cidade aumentou considerablemente estes últimos anos sexan de ciclo aberto ou pechado (e moi especialmente no primeiro caso) consideramos incompatible cun consumo responsable da auga seguir engadindo estes elementos ornamentais á decoración urbana. Como mínimo as fontes ornamentais de ciclo aberto deberían ser desconectadas da rede de subministración. Paralelamente todas as instalacións públicas deberían contar con sistemas eficientes de aforro de auga (perlizadores nas billas e todos eles con temporizador, cisternas de dobre descarga).

Sobre actuar contra as causas e non só nos efectos: Medidas exemplares contra o cambio climático

O Concello de Vigo e o seu alcalde, que presidiu durante anos a Rede Española de Cidades polo Clima e que mesmo acolleu algunhas das reunións da mesma coñece perfectamente que a seca é un dos efectos do cambio climático, e coñece igualmente cales son as súas causas. O Concello de Vigo debería ser exemplar tamén na loita contra as causas. E así chegamos ás luces do Nadal. Afirma o alcalde de Vigo que o consumo da iluminación ornamental será irrelevante aínda que este anuncio coincide coa noticia do prezo da electricidade en máximos históricos. Facer o cálculo do prezo quilowatt/hora multiplicado por ese nove millóns de luces é sinxelo (e a cantidade non é precisamente pequena) pero para o tema que nos ocupa aplicaremos outro indicador: a súa incidencia no cambio climático, porqué este indicador? Porque aquí chegamos á relación que diciamos ao principio: o cambio climático é o argumento de fondo que desde o Concello utilízase para esixir medidas contra a seca. Entre o 40% e 65% da electricidade que consumimos en Vigo, e a porcentaxe aumenta precisamente en función da seca, procede das centrais térmicas de carbón segundo despréndese do informe de oficio realizado pola oficina do valedor do cidadán do Concello de Vigo e a Universidade de Vigo, as maiores responsables a nivel autonómico da emisión de gases de invernadoiro que provocan ese cambio climático do que uno dos seus efectos, é xustamente a seca. O malgasto enerxético derivado deste tipo de actuacións (sumadas ao resto de contribucións de Vigo á emisión directa e indirecta de gases de invernadoiro) contribuirá sensiblemente a incrementar as causas do problema que simultaneamente pretendemos mitigar, nos seus efectos con medidas de urxencia.

Caudal ecolóxico do río Oitavén: Revisión á alza.

O río Oitavén, que abastece a presa de Eiras, conserva aínda, a pesar da construción no seu día de dita presa, uns valores ecolóxicos relevantes e en moitos casos únicos no contexto fluvial da Provincia. O seu caudal ecolóxico efectivamente debería ser analizado para a súa actualización engadindo o factor climático e a súa incidencia na menor pluviosidade. Concretamente, ao contrario do que propón o Concello de Vigo, desde Amigos da Terra consideramos que devandito caudal ecolóxico debería revisarse á alza, nunca diminuírse.