Amigos da Terra xunto coas outras catro principais organizacións ambientais a nivel estatal Ecoloxistas en AcciónGreenpeaceSEO/BirdLife e WWF, remitimos ao Ministerio para a Transición Ecolóxica  as súas observacións preliminares sobre o primeiro borrador da futura lei de Cambio Climático e Transición Enerxética. As observacións preparáronse en resposta ao borrador do texto lexislativo enviado pola Oficina Española de Cambio Climático a todos os representantes do Consello Nacional do Clima.
As organizacións, membros do Consello Nacional do Clima e o Consello Asesor de Medio Ambiente, consideramos que o texto, como primeiro avance da proposta lexislativa que se someterá a información pública en breve, conta xa con case todas as ferramentas principais necesarias para estar á altura doutras normas estatais aprobadas noutros países nos últimos 10 anos nesta materia. Na nosa valoración, felicitamos ao goberno polo recoñecemento da necesidade de actuar con urxencia e ambición ante a ameaza do cambio climático, e así garantir que España fai a súa parte para limitar o quecemento global ao 1,5 ºC como máximo, tal e como recomendan os expertos do IPCC.

Nunha valoración global, a proposta de lei contén grandes avances na loita contra o cambio climático e na transición enerxética, aínda que non son suficientes, dada a magnitude do reto ao que nos enfrontamos. En especial, o obxectivo de reducir as emisións só un 20% en 2030 respecto de 1990 é claramente insuficiente, así como a falta dun calendario para o peche das centrais de carbón e nucleares.

Aspectos positivos

En opinión das nosas organizacións, os elementos máis positivos incluídos no borrador son:

  • A inclusión de obxectivos de descarbonización e transición enerxética a medio e longo prazo, como o obxectivo dun sistema eléctrico 100% renovable ou a prohibición do uso de combustibles fósiles en automoción.
  • A prohibición das novas prospeccións de hidrocarburos e do ‘fracking’.
  • A prioridade de acceso ás redes para as enerxías renovables.
  • A retirada dos novos investimentos do goberno que favorezan os combustibles fósiles, así como a desinversión dos activos existentes.
  • A implicación do Banco de España, as institucións financeiras e as empresas cotizadas na identificación e redución de riscos do cambio climático para a economía.
  • Impulsar o cumprimento dos obxectivos da lei mediante a contratación pública.
  • As propostas para a mobilidade sen emisións e a rehabilitación de edificios para mellorar a súa eficiencia enerxética.
  • Os instrumentos de planificación para ordenar a redución de emisións no contexto dunha estratexia a longo prazo, mediante orzamentos de carbono a revisar regularmente.
  • Os requirimentos de participación e consulta pública.
  • A inclusión de mecanismos para garantir a transición xusta.
  • Un marco financeiro e fiscal para impulsar as medidas necesarias de descarbonización.
  • Procesos para avaliar os impactos do cambio climático e para planificar as accións necesarias de adaptación.
  • A creación dun comité independente de expertos para asesorar ao goberno.

No seu conxunto, estes elementos inclúen as ferramentas principais recoñecidas a nivel internacional como ‘as claves de éxito’ dunha lei para impulsar a loita contra o cambio climático dentro dun marco estable e predicible.

Aspectos pouco ambiciosos

No entanto, valoramos a necesidade de maior ambición en varias cuestións moi relevantes, e por iso enviaron ao goberno un documento detallado con propostas de mellora, entre as que se atopan:

  • Aumentar a ambición dos obxectivos de redución de emisións acordes coa contribución que corresponde a España ao esforzo internacional por limitar o quecemento global a 1,5 ºC. Neste sentido, as organizacións ecoloxistas propoñen alcanzar emisións netas cero para o ano 2040 en lugar do -90% para 2050 proposto polo goberno; e aumentar significativamente a redución das emisións para 2030, tendo en conta que até o Parlamento Europeo propón unha redución do 55%, fronte ao 20% proposto polo goberno.
  • Prohibir a venda de novos automóbiles de combustión fósil para 2028 en lugar do 2040.
  • Alcanzar un 100% de penetración de enerxías renovable en 2040 non soamente no sector eléctrico (que de feito debería ser o obxectivo para 2030), senón no conxunto do sistema enerxético.
  • Reducir a demanda de enerxía nun 55% nos próximos 25-30 anos respecto ao 2007 (en lugar do -35% non vinculante respecto de 2005, da nova normativa europea).
  • Deixar a posteriores regulamentacións outros obxectivos, xa que dependerán da vontade de sucesivos gobernos.

Carencias principais

Por último, proponse unha serie de contidos novos e cambios de redacción para resolver varias carencias importantes identificadas polo cinco ONG no borrador. Fronte a estas carencias, propomos:

  • Un calendario de peche programado das centrais de carbón e nucleares para antes do ano 2025.
  • A prohibición de que a mesmas grandes empresas sexan propietarias tanto de centrais de xeración como redes de distribución eléctrica.
  • A restrición dos ‘mecanismos de capacidade’ ás enerxías renovables e a enerxía almacenada delas.
  • A prohibición de novas infraestruturas de combustibles fósiles e de tecnoloxías de xeoingeniería e captura e almacenamento industrial de CO2
  • Unha taxa sobre as emisións de CO2 e outras medidas específicas de ecofiscalidade.
  • Transformar os orzamentos de carbono nun instrumento obrigatorio e que sexan vinculantes.
  • Recoller na lei un papel moito máis destacado para a participación pública, do Comité Independente e do Congreso dos Deputados nas políticas e accións desenvolvidas na loita contra o cambio climático.

Máis coherencia climática

Faltan tamén, ao noso xuízo, instrumentos claros para impulsar a redución das emisións de forma urxente nos sectores da agricultura, a gandaría, a xestión forestal, os residuos, a industria e a ordenación urbanística e do territorio. Ademais, a análise dos impactos e riscos do cambio climático e as propostas de acción deberíanse detallar e fortalecer máis nalgúns destes sectores, así como outros como a auga, a saúde pública e as emerxencias civís.

A lei debería recoñecer que o eixo vertebral da política de adaptación ao cambio climático é a protección, conservación e restauración dos ecosistemas e a biodiversidade, e incluír  criterios de adaptación e aumento da resiliencia fronte ao cambio climático. A ONG consideramos que no cumprimento dos obxectivos da lei é necesario ampliar as garantías para a protección da biodiversidade e a función de sumidoiro de emisións dos ecosistemas naturais, e a sustentabilidade da bioenerxía, con medidas específicas de planificación, restauración, xestión e certificación.

Finalmente, reivindicamos que o texto lexislativo inclúa máis detalles sobre os compromisos de política exterior (por exemplo no comercio, o financiamento climático e a cooperación ao desenvolvemento); aumente o compromiso do gasto público en medidas de acción climática (do 20% ao 30%); garanta que todas as propostas lexislativas do goberno analícense desde a perspectiva do cambio climático e da biodiversidade; e aborde o reto das ‘perdas e danos’ ocasionados polos impactos do cambio climático dentro do territorio español.

Ambición consensuada

As organizacións ecoloxistas, que levamos unha década reivindicando a aprobación dunha norma estatal ambiciosa nesta materia, instamos a todos os sectores sociais, económicos e os medios de  comunicación a profundar no debate de como plasmar a ambición necesaria nesta iniciativa lexislativa tan importante. Os beneficios serían numerosos para a nosa sociedade e a imaxe do noso país dentro da Unión Europea e no escenario internacional. Así mesmo, insistimos na necesidade de tramitar en paralelo o anteproxecto de lei e o borrador do Plan Nacional Integrado de Enerxía e Clima, que aínda non se someteu a consulta pública, trámite obrigatorio antes da súa posterior presentación á Comisión Europea para finais de 2018.

A ciencia do informe do IPCC sobre 1,5ºC marca un reto claro. Os grupos ecoloxistas animamos ao goberno a plasmar as súas recomendacións e co apoio e consenso do resto das forzas políticas, actuar con máis valentía e responsabilidade. O obxectivo debe ser situar a España entre os países máis solidarios e comprometidos, cunha lei á altura do potencial e a responsabilidade do noso país.

Documentos