A nova proposta europea perpetuará os ataques dos investidores á saúde e o medio ambiente.

No outono de 2015, a comisaria europea de Comercio, Cecilia Malmström, presentou unha proposta para garantir amplos dereitos aos investidores estranxeiros en todos os futuros acordos comerciais da Unión Europea (UE). A proposta chegou nun contexto de crecente preocupación pola inclusión do mecanismo de solución de controversias entre investidores e Estados (ISDS pola súa sigla en inglés) en acordos comerciais comunitarios como a Asociación Transatlántica de Comercio eInversión (TTIP) entre a UE e os Estados Unidos, e o Acordo Económico e Comercial Global (CETA) entre a UE e Canadá.

Este mecanismo, que se aplica a moitos tratados internacionais de comercio e investimento vixentes, propiciou un auxe de controvertidas demandas interpostas por grandes empresas contra Estados que adoptaron medidas normativas para protexer a saúde pública, o ambiente ou o interese público.

A Comisión Europea asegurou que, co seu novo enfoque para a protección dos investimentos—descrito na súa proposta para un Sistema de Tribunais de Investimentos (ICS pola súa sigla en inglés) exposta durante as negociacións para o TTIP—, “protexeremos o dereito dos gobernos a lexislar e garantiremos que as diferenzas en materia de investimento resólvanse en plena conformidade co Estado de Dereito”. Doutra banda, membros da Comisión prometeron que algúns dos casos máis extremos que se deron no marco do ISDS, e que se converteron en emblema das inxustizas deste mecanismo, non poderían ser posibles ao amparo do novo sistema ‘reformado’.

Este informe pon a proba esa promesa mediante a análise de cinco dos casos ISDS máis polémicos e emblemáticos dos últimos anos.

Informe completo

Entre os casos analizados están:

Philip Morris contra Uruguai, pola introdución de advertencias gráficas nos paquetes de cigarros e outras medidas de control do tabaco co fin de fomentar a saúde pública;

TransCanada contra os Estados Unidos, pola decisión do presidente Barack Obama de non aprobar a construción do oleoduto Keystone XL como parte do compromiso do seu país para loitar contra o cambio climático;

• Lone Pine contra Canadá, por unha moratoria cautelar sobre o fracking promulgada na provincia de Quebec;

• Vattenfall contra Alemaña, porque a cidade de Hamburgo impuxo unha serie de normas ambientais sobre o uso da auga nunha central eléctrica de carbón;

• Bilcon contra Canadá, por unha avaliación de impacto ambiental que impediu a construción dunha gran canteira e unha plataforma mariña nunha zona costeira ecoloxicamente vulnerable.

O noso obxectivo era avaliar si estes casos xa non poderían prosperar no marco do Sistema de Tribunais de Investimentos  para entender si este representa un cambio importante con respecto ás desigualdades que imperan actualmente na arbitraxe ISDS. Ou ben si, como afirman moitos expertos xurídicos e activistas da sociedade civil, o ICS non é máis que un exercicio de maquillaxe por parte da Comisión Europea.

Un exame detallado de cada caso demostra que todas estas polémicas demandas tamén se poderían interpor e probablemente prosperarían co ICS. As normas propostas non inclúen ningún elemento que impida que as empresas impugnen decisións adoptadas polos Gobernos para protexer a saúde e o medio ambiente. E tampouco nada que impida que os árbitros fallen en favor destas, condenando aos Estados a pagar miles de millóns de diñeiro dos contribuíntes en concepto de indemnización por unhas medidas públicas lexítimas.

En resumo: posto a proba, o Sistema de Tribunais de Investimentos (ICS) non podería evitar a interposición de ningunha destas polémicas demandas.