Co recentemente aprobado Anteproxecto de Lei de Residuos en Consello de Ministros e a consulta sobre o Real Decreto de Envases e Residuos de Envases, España decide se busca un cambio real cara ao residuo cero e a economía circular ou segue protexendo os intereses da industria que fomenta e defende o modelo de produción e consumo baseado no ‘usar e tirar’.

Tras unha reunión co Secretario de Estado Hugo Morán e o seu equipo, a Alianza Residuo Cero tende a man ao Executivo para poñer en marcha políticas ambiciosas que pasan pola eliminación de produtos innecesarios, o impulso da reutilización de envases, produtos de hixiene e téxtil, a durabilidade dos produtos de consumo, o sistema de depósito para envases de bebidas e a recuperación masiva e de calidade da materia orgánica.

Tras os últimos movementos do Executivo Español, atopámonos nun marco político moi interesante para facer realidade unha Transición Ecolóxica e Enerxética satisfactoria. Durante o último mes, España empezou a avanzar a nivel normativo no camiño cara ao residuo cero e a economía circular real. Agora ben, o impulso por parte do Ministerio de Transición Ecolóxica e Reto Demográfico para esta máis que necesaria transformación parece, de momento, falto de ambición.

Os membros da Alianza Residuo Cero valoran que, se de verdade se busca unha transformación do modelo produtivo que elimine todos os danos ambientais e posibilite a creación de riqueza e de emprego de maneira sostible, non valerán políticas de medias tintas nin obxectivos que queden a medio camiño. Como sociedade, debemos priorizar poñer a vida no centro das nosas actuacións políticas e económicas e, por tanto, o foco debe estar no ciclo de vida completo dos produtos, dun modo que permita preservar os recursos e pechar o círculo.

Para iso, a Alianza Residuo Cero pide un posicionamento decidido ao Executivo que inclúa as CINCO LIÑAS ESTRATÉXICAS que propoñemos para priorizar o benestar da cidadanía e o impulso dunha economía diversificada e sostible:

1. Facilitar o dereito e o acceso para consumir sen levarnos a casa produtos que non necesitan envases (embalaxes, cápsulas, etc.) e que acaban converténdose en residuos que nin se reutilizan, nin se reciclan, nin se compostan. Así, evitarase o custo que inxustamente pagamos a cidadanía e faremos que o asuma a industria, que é quen pon o produto innecesario e contaminante no mercado.

2. Asegurar unha oferta ampla de produtos e elementos reutilizables e libre de tóxicos, como as botellas de bebidas ou os envases de alimentación de vidro que se poidan reencher ou os produtos de hixiene como a copa menstrual, as compresas de tea ou as coitelas de afeitar con recambios, entre outros elementos.

3. Ofrecer a seguridade de poder comprar produtos que duren no tempo e que se poidan reparar facilmente, así como prohibir produtos que non sexan reutilizables, reciclables ou reparables e a obsolescencia programada. Abrir tamén a discusión sobre residuos que quedaron esquecidos (mobles, colchóns ou plásticos para uso agrícola, por exemplo) ou postergados no tempo (residuos téxtiles).

4. Habilitar de maneira inmediata un Sistema de Depósito que permita á cidadanía devolver os envases de bebida ao comercio para que os 30 millóns de latas, botellas e bricks que cada día pérdense en España poidan reutilizarse e reciclarse no canto de acabar contaminando a nosa contorna.

5. Implantar a recollida separada da materia orgánica de maneira inminente asociándose a un programa educativo que despregue a potencialidade da compostaxe descentralizada por todo o país como mellor opción, non só á súa xestión senón tamén á necesaria rexeneración dos nosos chans. Favorecer para estes recollida sistemas transparentes e/ou individualizados de éxito demostrado como o ‘Porta a Porta’ ou o ‘quinto contedor pechado’

Desde a Alianza Residuo Cero considérase positiva a vontade de diálogo por parte dos responsables do Ministerio de Transición Ecolóxica e Reto Demográfico. Por iso os seus membros reiteran o seu compromiso para colaborar nunha transformación real cara á prevención, a reutilización e a reciclaxe de calidade no canto de perpetuar as solucións e os intereses da mesma industria (supermercados, envasadores e xestores de residuos) que xeran o problema.

A propia vicepresidenta Teresa Ribeira declarouse alarmada polo aumento dos plásticos dun só uso, especialmente durante a pandemia. Para conseguir esa transformación cara ao residuo cero, a Alianza Residuo Cero, mediante as cinco liñas estratéxicas que propoñemos, cre primordial incorporar na normativa as seguintes medidas e obxectivos:

* Para evitar produtos e elementos innecesarios, débense establecer obxectivos de redución de envases do 50% para o 2025 e do 80% para o 2030 cun gravame progresivo xestionado polo Ministerio de Transición Ecolóxica e Reto Demográfico que non desapareza ata que se logre o cumprimento dos obxectivos fixados. Neste sentido, a taxa para envases desbotables de plástico proposta polo Executivo non é suficiente xa que acabará repercutindo nos consumidores e non fomentará a reutilización.

* Para fomentar a venda a granel e a oferta ampla de produtos reutilizables, débense establecer axudas económicas e incentivos fiscais que potencien a utilización destes envases ou produtos por encima dos dun só uso e marcar obxectivos de reutilización. Hai moitos produtos que teñen a opción reutilizable. A modo de exemplo, os envases reutilizables deberían corresponder polo menos a un 70% do total dos envases de bebidas para o ano 2030; os produtos menstruais, cueiros e toalliñas húmidas deberían ser reutilizables nun 30% en 2030, ou o téxtil debería ter un obxectivo de reutilización do 50% para o 2030.

* Sobre os envases de bebidas e o seu Real Decreto, débese apostar decididamente por un sistema de depósito para envases de auga, refrescos, zumes e cervexa a partir do 1 de xaneiro de 2023. Nos últimos tres anos, 14 países e rexións no mundo, por exemplo Portugal, lexislaron a favor de devolver as latas e as botellas á tenda para acabar co seu abandono masivo na contorna e conseguir reutilizar e reciclar máis do 90% destes envases.

* En canto á materia orgánica dos residuos municipais, non se pode esperar a 2023 para a súa implantación total, a data debe ser adiantada a 2022. Ademais, débese fixar un obxectivo do 75% de recollida selectiva con menos do 5% de impropios priorizando sistemas máis eficientes como o ‘Porta a Porta’ ou o ‘quinto contedor pechado’.

* Respecto a os tratamentos finalistas, existe a necesidade urxente de establecer un imposto estatal único á vertedura e á incineración. No Estado español estamos a levar ás entulleiras máis do 60% dos residuos municipais. Só coa imposición dese imposto, solicitado pola Comisión Europea innumerables veces a España, podemos facer que a vertedura sexa a “solución” residual e non a central como agora. De feito, isto é o que sucedeu en países que estableceron este imposto como Inglaterra, Gales, Escocia e Irlanda.