A uns 30 minutos da cidade de El Viejo, Chinandega, sitúase a comunidade de Aserradores, moi preto do Golfo de Fonseca, ao oeste de Nicaragua. As familias por décadas sobreviviron das cunchas negras, os punches e os peixes; con todo, atopar peces en alta mar é unha tarefa difícil e arriscada.

Elena del Carmen Martínez, pescadora artesanal e habitante de Aserradores, lembra que a pesca era bonita, “había bastantes peces, se un ía pescar traía o seu bidón ou dous bidóns. Agora só sacan 15 ou 20 libras (os pescadores)”.

A escaseza de peixes relaciónase co uso de métodos de pesca nocivos para o ecosistema, “a pesca con bomba veu diminuíndo os peixes, morre todo, a larva. Está a destruírse o medio ambiente”, explica preocupada a tamén cunchera e punchera.

Para os pescadores da zona, a pesca non é unha tarefa fácil nin de moita ganancia. A diario enfróntanse con ventos fortes, grandes ondas, raios, envorcos, naufraxios, mutilacións e a mesma morte.

Os riscos da bomba

Un gran escintileo de luz, seguido de escuridade, é o que lembra Pablo Espinoza nunha das súas saídas ao mar hai 12 anos. Unha bomba cernoulle a súa man dereita, provocou feridas profundas no rostro e fíxolle perder o seu ollo dereito.

“O día do accidente mireime destruído, eu pedía no hospital xa non seguir vivindo neste mundo. Sentía que a miña vida ía ser máis sufrida. Moitas veces pensei en suicidarme”, detallou Espinoza. A familia e os amigos, fixeron que se recuperase do fatal accidente e afastase eses pensamentos da súa cabeza. Aos poucos logrou incorporarse á súa vida cotiá.

No 2018, Pablo e Elena, xunto a outros pescadores decidiron entrar no cultivo de peixes en gaiolas flotantes situadas nos esteros, unha tecnoloxía sostible e amigable co medio ambiente que lles permitiu mellorar os seus ingresos e calidade de vida. Ambos promoven na comunidade non usar bombas nin artes nocivas para pescar.

Chamáronlles tolos por querer cultivar peces

Na comunidade de Venecia, situada no Estero Padre Ramos, algúns dos seus poboadores decidiron deixar os riscos e desafíos da pesca en alta mar polo engorde de pargos lunarejos ( Lutjanus guttatus) preto dos seus fogares e familia. Ao principio, moitas persoas dicíanlles que era unha tolemia ter peixes en gaiolas e dubidaban de que alcanzasen unha boa producción.

Hai 2 anos formouse a Cooperativa Abraham Moreno, da que Arelis Flores Manzanares forma parte xunto a 11 pescadores máis. Co apoio da Fundación Luchadores Integrados por el Desarrollo de la Región ( LIDER) puideron establecer unha granxa para a cría e engorde de peces.

 

Aínda que no seu primeiro ciclo produtivo 2018 – 2019 foi moi ben, non foi así no seguinte ciclo 2019 -2020, “perdemos a colleita pola crise socio política que atravesa o país, coa pandemia da COVID-19 as camaroneras deixaron de producir e os peixes se desnutriron. Tratamos de salvalos pescando sardiñas, pero non era suficiente para todos os peixes”.

A pesar de perder a colleita, Flores considera que o cultivo de peixes “é unha boa alternativa productiva sen facer dano ao medio ambiente, pois non necesitas arriscarte en augas profundas nin sobre explotar o medio ambiente”. Esperan recuperarse coa seguinte colleita.

Enfrontando o cambio climático

No Estero Padre Ramos hai 9 cooperativas que están a criar pargo lunarejo, como unha alternativa ao cambio climático, a variabilidade climática e o esgotamento dos bancos de peixes nas súas comunidades, que os abeira aínda máis a unha situación de pobreza extrema.

Sander Martínez, técnico de Fundación LIDER, asegura que o aproveitamento dos recursos mariño costeiros faise co permiso correspondente do Ministerio do Ambiente e os Recursos Naturais (MARENA) e o Instituto Nicaraguano de Pesca (INPESCA), máis o apoio de Fundación LIDER, Amigos da Terra, a Universidade Nacional Autónoma, León (UNAN-León) e a Xunta de Galicia.

O cambio climático provocou cambios nos períodos de reprodución de peixes, os exemplares xuvenís son escasos, provocando que as sementeiras non sexan uniformes en todas as granxas e os ciclos produtivos sexan máis longos.

Actualmente, dependen da produción das camaroneiras quenes lles doan a cabeza fresca para o engorde, obrigándoos a cortar o ciclo produtivo. Isto non permite desenvolver a produción á súa máxima capacidade, obter mellores rendementos nin incrementar os ingresos económicos das familias. Para enfrontar esta situación, “estamos a brindar asistencia técnica e un mellor acompañamento ás cooperativas, a pesar da pandemia do coronavirus. Agora, estamos a finalizar a construción dunha planta procesadora para dispoñer de alimento en distintos períodos do ano”, finalizou Martínez.

O proxecto, financiado pola Cooperación Galega beneficiará en total a 124 pescadoras e pescadores artesanais.