Amigos da Terra, como organización pioneira na demanda dunha Lei de cambio climático en España, celebra a aprobación da Lei aínda que considera que non está á altura para facer fronte ao reto da transición ecolóxica e social do noso país.

Denuncia a falta de ambición no obxectivo de redución de emisións de gases de efecto invernadoiro e reclama un obxectivo mínimo do 55% para o ano 2030 en liña coa ciencia e a cidadanía.

A transición enerxética debe responder á crise ecolóxica impulsando a democratización da enerxía a través da participación cidadá e non responder tan só ás presións da industria.

Onte 13 de maio, aprobouse a Lei de Cambio Climático e Transición Enerxética no Congreso dos Deputados logo de anos de negociacións. O texto, que ten luz verde nun momento decisivo para o planeta e co Cume do Clima, COP26, ao virar a esquina, contempla uns obxectivos insuficientes para facer fronte á urxencia climática.

Amigos da Terra, como organización pioneira á hora de demandar unha lei de cambio climático non pode evitar celebrar a aprobación dunha lei destas características, aínda que considera que o Goberno está perdendo unha oportunidade cun texto excesivamente frouxo. Trátase dunha lei que está moi por baixo das necesidades estatais e internacionais que a ciencia marcou para evitar as peores consecuencias da crise climática. En definitiva é unha lei pouco ambiciosa, incoherente coas recomendacións da ciencia e as peticións da cidadanía, e carente dunha mirada global sobre as consecuencias da urxencia climática e as necesidades de transformación ecolóxica.

Sinala Cristina Alonso Saavedra, responsable de Xustiza climática e enerxía de Amigos da Terra, que “a redución de emisións fixadas nun 23% para 2030 nace obsoleta e é insolidaria. Necesitamos apostar por unha redución dun 55%, si non corremos o risco de alcanzar unha temperatura de 3º, o que nos podería levar a un cambio climático sen retorno. É indispensable que o Goberno estea á altura das circunstancias, para isto debe recapacitar e incrementar o obxectivo de acordo ás recomendacións científicas e as demandas cidadás”.

Tamén indica que “a planificación en términos de transición enerxética dista moito de impulsar unha democratización do sector tal e como indican as directivas europeas. A isto hai que sumar que os obxectivos de penetración de renovables tampouco están á altura da urxencia climática. É necesario, xa que logo, aumentar a ambición e alcanzar o 100% de enerxías de orixe renovable no consumo de enerxía final para o ano 2040, así como alcanzar un sistema eléctrico 100% renovable para o ano 2030, pero tamén establecer obxectivos vinculantes de participación cidadá. A falta destes últimos está dando lugar á proliferación de megaproxectos liderados polas grandes empresas enerxéticas, o que xa está causando impactos ambientais e sociais e xerando gran oposición en moitos territorios”.

“Para rematar, a urxencia climática vai máis aló dunha mera transición enerxética e obxectivos de redución expresados en números. Sectores como o agrícola ou o de residuos, entre outros, son fundamentais na loita contra a urxencia climática. Son necesarias políticas sectoriais que estean en coherencia e que dean respostas ás causas da crise na que nos atopamos. Ademais, levalas a cabo desde unha perspectiva de xustiza climática, asumindo a responsabilidade histórica por parte dos países do Norte global e cunha base de xustiza social, ecolóxica e de xénero para que efectivamente ninguén se quede atrás” segundo sinala.

Unha lei tardía, insolidaria e insuficiente para enfrontarnos á urxencia climática

En 2018, o IPCC advertiu das nefastas consecuencias para a vida no seu conxunto que tería un aumento da temperatura por encima de 1.5º. En 2019, o informe de Nacións Unidas para o Medio Ambiente cuantificou a necesidade dunha redución mundial anual do 7,6% das emisións de gases de efecto invernadoiro na década 2020-2030. Ademais, España foi declarado como un dos países máis vulnerables ante o cambio climático de Europa.

Neste escenario de urxencia, denunciamos a falta de ambición da Proposta de Lei aprobada ao presentar un obxectivo de redución de emisións de gases de efecto invernadoiro do 23% para 2030.
A redución de emisións de gases de efecto invernadoiro que establece a Lei é insuficiente, desta forma estase facendo oídos xordos á ciencia, á cidadanía e á responsabilidade histórica de España na urxencia climática. Esta é unha lei tardía e carente de ambición. É indispensable apostar por un obxectivo do 55%, si non, está lei non ten sentido. Parecese ser un lavado de cara ante a sociedade e un contrato para o mantemento do statu quo dos grandes poderes.

Unha transición enerxética flebe e perigosa

A Proposta de Lei de cambio climático e transición enerxética aprobada hoxe, marca un obxectivo de penetración de renovables do 42% sobre o uso final da enerxía e un 74% de enerxía renovable na xeración eléctrica para o ano 2030. Con todo, en Amigos da Terra consideramos que estes obxectivos son insuficientes.

O obxectivo de penetración de renovables marcado no Proxecto de Lei de cambio climático deixa moito que desexar. Necesitamos alcanzar o 100% de enerxías de orixe renovable no consumo de enerxía final para o ano 2040 e un sistema eléctrico 100% renovable para o ano 2030. Ademais, a falta de planificación e participación da cidadanía está dando lugar á proliferación de megaproxectos liderados polas grandes empresas enerxéticas, o que xa está causando impactos ambientais e sociais e xerando gran oposición en moitos territorios.

Os datos oficiais sobre o mix eléctrico mostran que, en 2020, o 99,5% da capacidade renovable instalada actualmente pertence a grandes empresas privadas, é dicir, só hai un 0,05% de participación cidadá. Por iso, facemos un chamamento a asegurar a democratización da enerxía con medidas claras de descentralización.

A Lei establece obxectivos vinculantes de instalación, con todo, non existe ningunha planificación en términos de democratización. A cidadanía ten que deixar de ser considerada un actor pasivo en calidade de “consumidora” para converterse nun axente activo. Márcano as directivas europeas e o demanda a cidadanía. Mentres as grandes empresas benefícianse da transición enerxética estase desaproveitando o enorme potencial da enerxía comunitaria para xerar enerxía limpa e próxima, e crear emprego.

A emerxencia climática non se pode frear con combustibles fósiles

No Artigo 11, ábrense as portas ao uso do gas en todo o sector transporte, un sector que debe ser descarbonizado urxentemente seguindo principios de redución de demanda, colectivización e electrificación. Non se pode frear a emerxencia climática apoiando os combustibles fósiles. Isto responde os intereses da industria do gas, mentres a Lei debe impulsar unha descarbonización total da economía, e o uso de combustibles como o gas debe estar moi restrinxido a sectores industriais de difícil reconversión. Esta decisión deixa claro cal é o camiño que se esconde tras o que chaman unha Lei de transición enerxética. Imos en dirección contraria ao Acordo de París.

Unha Lei torta que nin frea o cambio climático nin promove un cambio de modelo

A Lei de Cambio climático e transición enerxética non establece obxectivos concretos para o sector agrícola se non que remite á Política Agraria Común, así como a outros plans, estratexias e programas de política agraria e desenvolvemento rural como o Plan Forestal Español para reducir a vulnerabilidade ao cambio climático.

A produción industrial de carne para exportación é un dos principais emisores de gases de efecto invernadoiro en España. O Goberno mira cara a outro lado mentres a proliferación de macrogranxas por todo o territorio e a desaparición da agricultura local e a pequena escala agravan o cambio climático.

Para rematar, lamentamos que a Lei de cambio climático e transición enerxética non atenda tampouco á crise de residuos e recursos naturais na que España se atopa. A falta de ambición do goberno por avanzar na transición ecolóxica resulta tamén evidente no actual proceso de reforma da Lei de Residuos, que debe implementar novas obrigacións europeas en materia de economía circular e plásticos. Os borradores coñecidos ata a data están lonxe de reverter a dramática situación actual, na que en torno a un 70% dos residuos municipais xerados acaban en vertedoiros ou incinerados, co consecuente impacto sobre a saúde das persoas e o planeta.

Ademais, o texto non desprega todo o potencial da materia orgánica (responsable do 40% da bolsa de lixo en peso) para reducir as emisións GEI e mellorar a resiliencia dos chans fronte ao cambio climático. Tampouco se establecen obrigacións concretas para produtores e comerciantes en materia de prevención, que segue sendo a gran esquecida da política de residuos.

A falta de coherencia de políticas é un sinal claro de que estamos dando paus de cego na transición ecolóxica que necesitamos. De pouco serve aprobar leis si non hai coherencia entre elas e si non dan respostas ás causas da crise nas que nos atopamos. Necesitamos unha Lei máis ambiciosa, aliñada coa ciencia, coa chamada da cidadanía e que impulse a transición ecolóxica e social que España necesita.