O sistema alimentario avanza sobre os pobos e os territorios mediante o acaparamento de terras, o acoso e a criminalización das persoas defensoras dos dereitos dos pobos, e o desprazamento de campesiñas e campesiños. Deste xeito, limita a produción de alimentos sans e a construción de soberanía alimentaria. A agricultura industrial e o patriarcado son aliados e retroaliméntanse en tanto que ambos se basean no dominio dun grupo sobre outro.

A agricultura industrial, baseada exclusivamente en alcanzar o máximo beneficio económico a curto prazo, non só explota os recursos e os bens comúns coma se fosen ilimitados, senón que se sustenta no traballo invisibilizado das mulleres. Malia que as mulleres son responsables de practicamente o 80% da produción de alimentos nos países do Sur Global e do 50% da produción mundial de alimentos, son as que están máis expostas á falta de diversidade alimentaria e á fame, como parte das inxustizas económicas e de xénero que sofren.

Na actualidade hai ao redor de 1.600 millóns de mulleres agricultoras no mundo (máis dunha cuarta parte da poboación), pero só un 2% son propietarias das terras que traballan. O 80 % dos alimentos do mundo prodúcense en pequenas leiras familiares, onde as mulleres desempeñan un papel fundamental en todas as etapas da produción de alimentos. Con todo non se benefician do control das terras e xa que logo están a mercé dos varóns propietarios dos terreos.

Ademais de coidar os cultivos e atender os hortos familiares, as mulleres tamén desempeñan un papel fundamental na pesca artesanal, o almacenamento, a conservación e a reprodución de sementes nativas e criollas, á vez que se ocupan do traballo doméstico e dos coidados, traballos non remunerados.

No caso concreto de España, as mulleres rurais sofren unha dobre invisibilización en comparación coas mulleres urbanas, ademais da coñecida desigualdade existente entre o medio rural e o urbano, o xénero implica máis discriminación. Os datos no noso país así o demostran: menos do 9% das leiras agrarias son dirixidas por mulleres e das mulleres que traballan en leiras dirixidas por homes, case o 60% non cotizan na Seguridade Social. O seu traballo é esencial para a produción de alimentos, para o coidado dos recursos comúns como a auga ou os pastos e con todo non forman parte de tómaa de decisións, nin nas leiras, nin nas políticas.

Dada esta situación, as mulleres rurais levan tempo organizándose e reivindicando o seu papel; colectivos de mulleres como Gandeiras en Rede lograron nos últimos anos unha gran visibilidade. E é que as mulleres non representan unicamente a perspectiva das persoas oprimidas que denuncian a presión, a exclusión e a explotación, senón que constrúen a realidade desde diferentes prácticas económicas no medio da inxustiza e a discriminación.

Neste marco, desde diferentes colectivos de mulleres e desde Amigas da Terra buscamos priorizar a sostibilidade da vida fronte á lei imperante dos mercados. Isto significa situar a xustiza ambiental e social xunto ao feminismo, para mostrar as relacións de cooperación e interdependencia entre os seres humanos e a natureza. Neste punto é necesario falar de agroecoloxía. A agroecoloxía é feminista porque se fundamenta en relacións de produción respectuosas co medioambiente, así como nas relacións de poder equitativas e igualitarias entre persoas e territorios. Á súa vez “permite superar moitas das dicotomías que reforzan a división sexual do traballo en todo o sistema alimentario e fan invisible o traballo das mulleres”.

Sabemos que o único sistema agroalimentario xusto e respectuoso co medioambiente é a agroecoloxía. Con todo o modelo social, cultural e económico susténtase en graves problemas de desigualdade enraizados no capitalismo e o patriarcado. Para lograr a igualdade para todas as persoas, para que as mulleres formen parte dun sistema de produción máis xusto e poidan tomar as súas propias decisións é necesario un cambio de sistema sen deixar a ninguén atrás. Desta forma poderemos acabar cos sistemas que desvalorizan, oprimen e explotan ás mulleres, aos pobos e ao medioambiente.

A agroecoloxía é unha das principais ferramentas para construír soberanía alimentaria. Un concepto creado desde os pobos e as comunidades que busca subverter as relacións de poder, e construír desde o local, gañando autonomía e democracia, a base de cooperación e solidariedade. Xa que logo, trátase dunha alternativa ao modelo económico globalizado. Así a soberanía alimentaria e o feminismo son aliados e ambas constitúen accións colectivas que desafían os roles de xénero así como os paradigmas de desigualdade, opresión e explotación.

Un lema que se volveu cada vez máis importante nos últimos anos para guiar o noso traballo como Amigos da Terra Internacional, que compartimos con movementos aliados como a Marcha Mundial das Mulleres e A Vía Campesiña, é: “Non hai agroecoloxía sen feminismo”.

Por todo iso, propoñemos a agroecoloxía como ferramenta imprescindible, urxente e necesaria para construír soberanía alimentaria e para erradicar ao patriarcado. Alzamos a voz para visibilizar e denunciar que sen feminismo, non hai soberanía alimentaria.

Podes ler a publicación de Amigos da Terra Internacional neste link: Desmantelar o patriarcado (tamén) con soberanía alimentaria