Son as seis da mañá, Adriana López Hernández da comunidade Chiquimula do municipio de Posoltega, Chinandega, está a espera de que abran o Centro de Acopio de la Cooperativa Multisectorial Ángela Delgado, R.L. (COOPEMAD). Quere ser unha das primeiras en entregar catro sacos e unha tina de chilotes (mazaroca pequena). Un dos seus fillos cortounos o día anterior das dúas mazás que cultiva durante o ano.

Síntese un pouco esgotada, as horas de soño foron poucas, pero unha cunca de café a reanimará mentres espera a súa quenda. Estivo a limpar e a pre seleccionaros chilotes ata a unha da mañá para non ter moito rexeitamento (chilote que non cumpre cos parámetros do comprador).

Ela e 21 produtoras máis están a producir chilotes para mellorar a súa calidade de vida e a das súas familias, agrupadas na Cooperativa Multisectorial Esperanza de Chiquimula, R.L. (COPEMUCHI); unha cooperativa irmá e aliada da COOPEMAD, que traballan conxuntamente para suplir a supermercados locais do país.

Adriana conta que unha mazá de millo pode dar entre 240 e 280 caixiñas (14 ducias de chilotes por caixiña), cun valor de 142 córdobas por caixiña, dependendo do manexo que se lle dea ao cultivo; o que pode reducir ou incrementar o seu rendemento.

“Ahorita sentímola dura (a sementeira) porque houbo unha gran alza do abono, elevouse de 800 a 2,150 córdobas. O combustible igual mantíñase estable, pero hai alzas e máis alzas. Por iso estamos a negociar para ver se nos melloran o prezo (o comprador)”.

Por mor do furacán Mitch, Adriana e outras compañeiras quedaron sen nada debido aos estragos producidos na comunidade. Un grupo de dez mulleres organizáronse e no 2005 legalizáronse como cooperativa. Actualmente están a producir chilotes, plátanos, hortalizas, estableceron hortos familiares, teñen árbores froiteiras e crían animais.

La Fundación Luchadores Integrados por el Desarrollo de la Región (LIDER) e Amigos da Terra, tiveron moito que ver coas melloras na capacidade produtiva, especialmente coas boas prácticas de manufactura (BPM) para responder os requirimentos dos compradores. E é que a implementación e mantemento das BPM permite condicións favorables para a produción de alimentos seguros á poboación.

A pesar de ter un bo acordo de comercialización, aínda lles custa producir, “como é corredor seco cústanos producir no verán, especialmente durante os meses de febreiro, marzo e abril, pois gastamos máis combustible para poder bombear e regar o cultivo; e aínda así o chilote sáenos pequenos. No inverno podemos respirar, pero sen un bo manexo igual podemos ter perdas”.

Para o Centro de Producción Más Limpia de Nicaragua (CPML), o rexeitamento do chilote é unha oportunidade para xerar un novo produto, máis empregos e outros ingresos, aplicando o modelo sostible de economía circular. “Revalorizamos un subproducto de rexeitamento converténdoo nun novo produto, o chilote encurtido. Ademais, usaremos os residuos deste para elaborar abono orgánico”, explicou Ronald Fonseca, director do CPML.

“Co rexeitamento do chilote queremos producir chilotes encurtidos cunha boa presentación, etiqueta, envase e un produto de calidade. Serían novos ingresos para as familias e iso depende de que nós nos poñamos as pilas, que unhas o procesen e outras os andemos vendendo”, dixo López.

Para producir os encurtidos, elaborouse unha cartilla que establece os requisitos, condicións de operación e medidas necesarias para a produción, elaboración, almacenamento e distribución dos alimentos para garantir un produto inocuo, en bo estado e comestible, apto para o consumo humano.

Co apoio do Proxecto “Chinandega Produtiva”, financiado pola Xunta de Galicia, e o acompañamento de Amigos da Terra, Fundación LIDER, o CPML, o Ministerio de Economía Familiar, Comunitaria, Cooperativa e Asociativa (MEFCCA), están a explorar varias ideas para xerar novos produtos cos refugallos do cultivo do millo.

O proxecto apoioulles na mellora da produción e comercialización. “Entre as melloras ao centro de provisión están o revestimento da pila de lavado dos produtos, colocación de mallas antivirus, batas e gorros, caixiñas plásticas ou lavadoiro. Ademais, crearon a marca DelÁngel, coa cal comercializarán os seus produtos”, detallou Eduin Paniagua de Fundación LIDER.

As produtoras de chilotes, que tamén comercian plátano, son parte de 207 mulleres que están a participar do proxecto “ Chinandega Produtiva”, que ten como finalidade mellorar a produción e o acceso a oportunidades económicas da poboación rural de 7 municipios de Chinandega situados no corredor seco de Nicaragua.