Amigas da Terra, Ecoloxistas en Acción, Greenpeace, SEO/BirdLife e WWF alertan do perigo que supón acurtar a avaliación ambiental dos proxectos renovables en todo o territorio.

Con esta medida a avaliación non conta cunha figura de protección ambiental, eliminando ademais a participación cidadá na súa tramitación ambiental.

Ante o novo procedemento sobre a autorización de instalación de enerxías renovables, incluído nun Real Decreto-lei que o Congreso debaterá nos próximos días, as organizacións Amigas da Terra, Ecoloxistas en Acción, Greenpeace, SEO/BirdLife e WWF advirten de que pode ter un efecto contrario ao que pretende. En lugar de acelerar o proceso para que España teña un sistema eléctrico 100% renovable, é probable que retarde o despregamento renovable a base de demandas nos tribunais, erosionando a participación e a aceptación social da necesaria transición enerxética. E todo iso, mentres se expón a numerosas especies ameazadas e espazos de alto valor ecolóxico, a un risco innecesario e sen precedente. Estas organizacións lembran que non debe haber conflito entre acelerar o despregamento das enerxías renovables e a protección da biodiversidade, ambas medidas imprescindibles para abordar a emerxencia climática.

As organizacións ecoloxistas demandan que se retire esta medida que pode resultar contraproducente para loitar contra a emerxencia climática

As organizacións ecoloxistas apreman ao goberno de España e aos partidos políticos con representación parlamentaria a retirar esta medida e manter o actual sistema, no que se restrinxe esta vía rápida de tramitación ambiental a proxectos situados en zonas de baixa sensibilidade ambiental, cuxa definición debe, ademais, mellorarse.

En opinión de Amigas da Terra, Ecoloxistas en Acción, Greenpeace, SEO/BirdLife e WWF, a medida pode ter un efecto contrario ao que sinala a declaración de emerxencia climática e ambiental do Goberno ao retardar o despregamento renovable a través do seu xudicialización, poñer en risco a protección da biodiversidade e as políticas de desenvolvemento rural e fomentar o desapego e o rexeitamento social ao despregamento renovable. Este rexeitamento pode producirse especialmente nas comunidades rurais atrasando a urxente e necesaria transición enerxética que, como inciden as organizacións ambientais, debe sustentarse nunha planificación en positivo de enerxías renovables responsables, tanto social como ecoloxicamente.

A medida, que se someterá a convalidación por parte do Congreso, amplía de facto esta vía rápida a calquera proxecto renovable, con independencia do seu tamaño ou de se sitúa nun espazo con altos valores ecolóxicos ou relevante para especies ameazadas, aínda que sí exclúe aqueles situados en espazos protexidos legalmente (excepto as reservas da biosfera) ou no mar. Será de aplicación para todos os proxectos que tramite o goberno (aqueles superiores a 50 MW, é dicir, os máis grandes), pero a norma habilita ás comunidades autónomas a aplicalo nos seus respectivos territorios.

Esta formulación xera inseguridade xurídica e da pé a agravios comparativos, que poñen en dúbida a efectividade da medida e, mesmo, o seu axuste á normativa europea e internacional

En primeiro lugar, porque acurta significativamente os prazos de tramitación ambiental para os proxectos de maior tamaño que, precisamente por ser máis grandes e cubrir máis superficie, teñen en xeral máis risco de xerar impactos críticos contra o medio ambiente. Ademais, como é probable que non todas as comunidades autónomas adopten esta vía rápida (de feito, apenas 6 rexións adoptaron a actual vía rápida restrinxida a zonas de baixa sensibilidade ambiental e só 5 delas teñen mapas de sensibilidade ambiental actualizados e publicados), darase o paradoxo de que proxectos máis pequenos, incluso algúns vinculados a comunidades enerxéticas locais, teñan un procedemento ambiental moito máis esixente e dilatado no tempo.

En segundo lugar, porque exceptuar de maneira tan ampla aos proxectos renovables dunha tramitación ambiental chocalleira ten, a xuízo das organizacións ecoloxistas, difícil encaixe co que establece a Directiva que regula os trámites de impacto ambiental en toda a Unión Europea. Doutra banda, exclúe a participación da cidadanía no proceso ambiental, o que non ten fácil acomodo co Convenio de Aarhus, un tratado internacional subscrito por España sobre acceso á información, participación do público na toma de decisións e acceso á xustiza en materia de medio ambiente.

A escala nacional, a medida tampouco parece gardar coherencia coa Lei de Cambio Climático e Transición Enerxética que, no seu artigo 21.2, sinala que “para garantir que as novas instalacións de produción enerxética a partir das fontes de enerxía renovable non producen un impacto severo sobre a biodiversidade e outros valores naturais, establecerase unha zonificación que identifique zonas de sensibilidade e exclusión pola súa importancia para a biodiversidade, conectividade e provisión de servizos ecosistémicos, así como sobre outros valores ambientais”. O artigo, ademais, mandata que o goberno de España, en coordinación coas comunidades autónomas, velen “para que o despregamento dos proxectos de enerxías renovables se leve a cabo, preferentemente, en emprazamentos con menor impacto”.

En terceiro lugar, porque é unha medida incoherente co que a propia UE pediu aos Estados membro para acelerar o despregamento renovable fronte á crise enerxética que provocou a guerra en Ucraína. Aínda que o regulamento europeo podería entrañar tamén graves problemas no despregamento das enerxías renovables, polo menos, a Unión Europea pediu aos países que definan zonas de acceso prioritario para o despregamento renovable, é dicir, aqueles espazos que son preferentes porque a súa localización ten menos impacto na natureza. A medida que o executivo español quere aprobar parece declarar como zona preferente todo o territorio que non conta con algunha figura de protección ambiental, o cal, ademais, choca especialmente co traballo que xa fixera o goberno ao aprobar unha zonificación en función da súa sensibilidade ambiental respecto aos proxectos eólicos e fotovoltaicos.

En cuarto lugar, a medida pode situar ás funcionarias e funcionarios dos departamentos encargados de analizar ambientalmente os proxectos nunha situación de indefensión, dado que se converten no único axente que vela polo cumprimento da normativa e contan con tan só dez días para analizar toda a documentación achegada polo promotor sobre o potencial impacto ambiental do seu proxecto.

E en quinto lugar, a nova normativa habilita só 10 días para que formulen observacións as responsables de medio ambiente, principalmente das comunidades autónomas, ao ter as competencias de conservación da natureza. No caso de que non poidan contestar, considérase como aceptación da mesma. O que quere dicir que os órganos da administración que dispoñen da información ambiental máis actualizada non participarán no proceso, ou ben, farano de forma precipitada. De feito, supón que o proceso de avaliación de impacto desaparece e convértese nunha avaliación do estudo de impacto que proporciona o promotor.

Acelerar a transición enerxética non pode facerse a costa de profundiza na crise ambiental

WWF, SEO/BirdLife, Greenpeace, Ecoloxistas en Acción e Amigas da Terra comparten a necesidade de substituír de forma urxente as enerxías fósiles e nucleares por renovables e lembran que a senda de como facelo é clara: dotar de maiores recursos aos departamentos que se encargan da avaliación ambiental e a ordenación e zonificación territorial e planificar un despregamento ordenado e vinculante que priorice os proxectos máis próximos a onde se consome a enerxía, isto é, facilitar o desenvolvemento de renovables en zonas de baixa sensibilidade ambiental priorizando as zonas degradadas (por exemplo, as fortemente antropizadas, as industriais, as ocupadas por infraestruturas, etc.); e, como xa decidira o Goberno, sobre aquelas zonas que se identificaron como de baixo impacto ambiental.

Poñer en perigo o marco normativo europeo que vela pola protección da biodiversidade será contraproducente para abordar a crise ambiental, para a que o goberno aprobou unha declaración ante a emerxencia climática e ambiental na que se incluía como un dos eixos de acción fortalecer as sinerxías coas políticas de desenvolvemento rural, de protección da biodiversidade e recoñecemento de servizos ambientais, o impulso das oportunidades da transición enerxética e as enerxías renovables para xerar novo emprego verde, acción contra o cambio climático que a sociedade española demanda e necesita.