Amigos da Terra Cooperación ao desenvolvemento

Cosigüina Nicaragua

Mellora da capacidade dos pescadores artesanais para a produción e comercialización de produtos mariño costeiros na península de Cosigüina Nicaragua.

Antecedentes:

Nicaragua, Honduras e O Salvador comprometéronse co desenvolvemento sostible do Golfo de Fonseca, no marco da Comisión Centroamericana de Ambiente e Desenvolvemento (CCAD), co obxectivo de incrementar esforzos no Golfo de Fonseca. Ata o momento esta preocupación non significou un maior compromiso dos países, polas limitadas capacidades institucionais e pola priorización de intervencións noutras rexións.

O Golfo de Fonseca é identificado como un área prioritaria no que se refire ao desenvolvemento de accións de conservación dos seus ecosistemas desde a década dos 70″. Non é senón ata 1993, tras o surximento do instrumento normativo “Convenio para a Conservación da Biodiversidade e Protección de Áreas Silvestres Prioritarias en América Central”, cando se establece como área prioritaria de traballo no ámbito rexional e se mandata a creación dun efectivo corredor biolóxico no Golfo de Fonseca.

No ano 2000 dáse inicio ao programa Corredor Biolóxico Mesoamericano da CCAD; o Golfo xoga un papel prioritario por ser considerado unha das zonas claves para o desenvolvemento Mesoamericano e posuidor dunha ampla diversidade de especies e ecosistemas. A zona do Golfo de Fonseca é un corredor biolóxico natural, e por revestir tal importancia ambiental, social e económica desenvolveuse alí a iniciativa trinacional coñecida como “Corredor Biolóxico do Golfo de Fonseca”, que cobre unha superficie aproximada de 437,084 hectáreas, compartida por Nicaragua, Honduras e O Salvador.

Desde o ano 1998, Fundación Loitadores integrados ao desenvolvemento da rexión (LIDER) executa proxectos de conservación e desenvolvemento rural na Península de Cosigüina, o que supuxo unha interacción moi forte entre a ONG e as 18 comunidades da zona. En decembro do 2001 o Sistema Nacional de Áreas Protexidas (SINAP/MARENA) cedeu en co-manexo á Fundación LIDER, baixo resolución ministerial 19 – 2001 e convenio asinado por 10 anos a partir de decembro do 2001.

Desde o ano 2003, Amigos da Terra desenvolveu actividades en áreas dos tres países do Golfo de Fonseca, centrando a súa preocupación no desenvolvemento sostible e a redución da pobreza das comunidades máis vulnerables dos municipios costeiros desta rexión. O presente proxecto forma parte dunha estratexia de mediano prazo de Amigos da Terra e os socios locais dos tres países, Nicaragua, Honduras e O Salvador.

Un hito importante nos últimos anos e que reforzou a visión integral desta rexión foi a reactivación durante o ano 2005 da Asociación Civil Trinacional do Golfo de Fonseca (ACTRIGOLFO); neste proceso Amigos da Terra acompañou aos socios locais deste proxecto, LIDER e CODECA, e outras organizacións do Salvador, Honduras e Nicaragua preocupadas polo desenvolvemento sostible no Golfo de Fonseca (SELVA, ASIGOLFO, ASDI, CODEFAGOLFF, FUNDE, APAGOLF, etc.). Este espazo da sociedade civil para a coordinación de axendas ambientais e de desenvolvemento do Golfo de Fonseca foi animado e impulsado nestes dous anos por Amigos da Terra.

Identificación da Problemática:

A Península de Cosigüina é unha área que ten unha heteroxeneidade ecolóxica natural, que unido á vantaxosa posición xeográfica que ocupa, ofrece un alto potencial para a diversificación das actividades socioeconómicas. A baixa capacidade de investimento de capital e servizos de parte das institucións do estado, obedece á falta de coñecemento e valorización do potencial natural da área en materia agropecuaria, forestal, vida silvestre, turismo e recreación que presenta a área.
A ausencia de créditos e financiamiento para as actividades socioeconómicas como a pesca artesanal, radica principalmente en que a maioría dos pescadores, cooperados ou non, da zona carecen de equipos e recursos económicos para a actividade, os cales son un dos requisitos básicos para obter financiación. Polo que se fai necesario mellorar os sistemas de produción e desenvolver infraestruturas de provisión e comercialización.

cosiguina-nicaragua_01.jpg

A falta de programas institucionais na zona, contribúe a procesos de degradación dos ecosistemas produtivos, principalmente coa destrución da cobertura vexetal natural, auméntase a erosión e con iso a turbidez das augas que reduce a vida mariña costeira, reducindo a extracción.
A presenza de praias, ecosistemas de manglares, boas zonas de pesca e a súa posición xeográfica con influencia tri-nacional ademais do nivel de organización local fan da Península de Cosigüina un territorio cunha alta potencialidade para a diversificación das actividades de pesca para a exportación, consumo local e autoconsumo, os que melloraría as condicións socioeconómicas.

A conxugación ampla dos ecosistemas mariños e de estuarios do Estero Pai Ramos e o curso baixo do Estero Real (este último o máis grande de Centroamérica), que bordean a Península de Cosigüina, asociados a bosques de manglares ricos en recursos pesqueiros, converten a Península nun territorio moi atractivo para actividades de investimento en temas pesqueiros e promover o desenvolvemento Sostible.

A área cos seus promisorias potencialidades naturais e vantaxes territoriais, está destinada a xogar un papel relevante no desenvolvemento socioeconómico do municipio “El Viejo”, polo que urxe a execución deste Proxecto como unha estratexia de conservación para o Desenvolvemento Sostible que mellore as condicións de vida da poboación local e oriente o aproveitamento ordenado e permanente dos seus ecosistemas naturais, ademais que potencie outras accións orientadas ao saneamento básico da contorna natural e á obtención de ingresos que poidan servir para refinanciar a actividade pesqueira (Ex. Produción de fariña de peixe, a partir dos refugallos da pesca)

Localización do Proxecto:

Dentro da rexión pacífica, seca, volcánica de Centroamérica atópase o Golfo de Fonseca. É un sistema estuarino tropical cuxo centro situase nas coordenadas 13º 10′ latitude norte e 87º 40′ lonxitude oeste.

A Península do Cosigüina, onde se desenvolverá en proxecto, pertence ao municipio do Vello, atópase localizada no extremo nor-occidental do país, entre as latitudes 12º 43′ e 13º 06′ norte entre a lonxitude 87º 21′ e 87º42” oeste. Limita ao norte co Golfo de Fonseca e o Estero Real, ao oeste e sur co Océano Pacífico e ao este coas lomas de Boa Vista.

A Reserva Natural Volcán Cosigüina está situada no Municipio “El Viejo” no Departamento de Chinandega, Nicaragua. É co-manexada pola ONG Loitadores Integrados ao Desenvolvemento da Rexión (LIDER) a través dunha concesión de dez anos outorgada polo Ministerio do Ambiente e os Recursos Naturais (MARENA).
Na área Protexida atópanse incluídas dúas zonas de manexo que son de moita importancia para a conservación do recurso pesqueiro: Zona de protección Mariño Costeira (1513.07 Has.) e Zona de Amortiguamiento Mariño (16,952 Has.), as que foron definidas como zonas de aproveitamento sostible e que polo seu acceso son priorizadas polos pescadores artesanais.

Finalidade do Proxecto:

Este proxecto nace desde unha visión integral do Golfo, partindo das organizacións non gobernamentais locais cun maior arraigamento na zona. O seu obxectivo de desenvolvemento é contribuír na construción da integración do Golfo de Fonseca desde “abaixo cara arriba”.

A maioría das accións están orientadas ao traballo de extracción de recursos do mar. Coa posta en marcha do Plan de Manexo da área Protexida no 2007, faise necesario reorientar as actividade de pesca artesanal coa poboación en función de mellorar as condicións de vida do sector e salvagardar os recursos naturais, nesas condicións e ante a vulnerabilidade económica da poboación xorde a idea deste proxecto como unha necesidade urxente, para incrementar os ingresos a través de procesos produtivos máis tecnificados e unha mellor comercialización, onde se obteña o verdadeiro prezo dos produtos vendidos.

cosiguina-nicaragua_02.jpg

O Proxecto: “Mellora da capacidade de pescadores artesanais para a produción e comercialización de produtos mariño costeiros na península de Cosigüina Nicaragua”, apoia instrumentos legais como a lei de pesca, o regulamento de Áreas protexidas de Nicaragua, a lei de municipios entre outras. Á súa vez inclúe accións priorizadas no plan de Manexo da área protexida e articúlase aos esforzos de conservación do recurso mariño costeiro en todo o golfo de Fonseca e a procura de alternativas sostibles de desenvolvemento para as comunidades que o habitan.

Para alcanzar os obxectivos executaranse 3 grandes compoñentes:

1) Manexo Comunitario dos Recursos Mariño Costeiro: a través do proxecto incentívase o aproveitamento sostible do recurso mariño costeiro como unha fonte alternativa de desenvolvemento para as comunidades de Cosigüina.

cosiguina-nicaragua_03.jpg

Apóiase o ordenamento da actividade pesqueira a través da asesoría a pescadores e legalización das súas embarcacións. Fortalécense as bases locais ao redor da pesca a través de capacitacións, intercambios de experiencias, encontros, legalización de estruturas, distribución de folletos e outros.
Contarase co apoio do Instituto da Pesca (INPESCA), o Ministerio de Transporte e Infraestrutura (MTI), a alcaldía Municipal “El Viejo”, a Mariña do Exército Nacional, o Ministerio do Ambiente e os Recursos Naturais, a Federación nicaraguana de Pescadores Artesanais (FENICPESCA) e outras entidades presentes na zona.

2) Coñecemento e protección dos recursos: transversal a todo o proxecto, e encamiñado a modificar o actual esquema de conduta dos habitantes, daranse a coñecer os valores ambientais e o grao de perturbación dos mesmos. Utilizaranse métodos participativos de transmisión de coñecementos como elaboración e distribución de manuais e afiches, exposición de resultados, encontros, intercambios e outros.

cosiguina-nicaragua_04_Guisquil.jpg

Elaborarase en conxunto con CODECA no Salvador un estudo de biodiversidade, o cal pretende avaliar o estado dos recursos mariño costeiro no golfo e con iso mapear zonas de protección e explotación sostibles, cotas de extracción e tallas viables para a extracción. A información obtida será compartida coas comunidades e entes reitores dos tres países do Golfo de Fonseca e definir a partir dos encontros acciones para a conservación do recurso.

3) Fortalecemento das bases organizativas: promóvese o achegamento entre pescadores e autoridades locais e gobernamentais. O obxectivo destes eventos é sentar as bases para a organización do sector pesqueiro e a inclusión do mesmo nas axendas de compromisos das entidades.

cosiguina-nicaragua_05_Cap-Guardas.jpg

Estes eventos de intercambio e capacitación comunitaria, darán inicio á formación dunha unión de cooperativas que represente de forma máis fortalecida aos pescadores da zona. Esta organización sería de moita axuda para fortalecer o gremio, mellorar as condicións de vida dos pescadores, acopiadores e comerciantes e axudaría a levar ao sector pesqueiro ás instancias de decisión en canto á administración dos recursos naturais da illa.

Beneficiarios:

O proxecto beneficiará directamente a 350 persoas dos cales o 40% son mulleres e de forma indirecta a 720 persoas. Entre os beneficiarios atópanse pescadores artesanais de catro cooperativas en Cosigüina, mariscadores, guardaparques e entidades para a vixilancia e control, outros pescadores e estudantes da zona, así como tamén pescadores do Estero Real e Estero Pai Ramos.

Documento: proxecto Cosigüina-Nicaragua [PDF]